Bezsenność

Bezsenność jest to zaburzenie prawidłowego rytmu, głębokości i czasu trwania snu i czuwania. Sen najczęściej jest płytki i niespokojny, nie daje uczucia pełnego wypoczynku.

Bezsenność może mieć różne przyczyny:

*zewnętrzne: oddziaływanie czynników takich jak upał, ostre światło, hałas czy zmiana strefy czasowej

*somatyczne: występowanie dolegliwości, które zaburzają sen, np. nocne parcie na mocz

*psychotyczne – związane z zaburzeniami depresyjnymi i różnego rodzaju lękami, urojeniami

*eurogenne – obejmujące uszkodzenia układu nerwowego oraz jego zaburzone funkcjonowanie

*psychogenne – silny stan emocjonalny, stres, konflikty z innymi osobami

*toksyczne i jatrogenne – bezsenność może pojawiać po spożyciu alkoholu lub niektórych leków; znaczenie ma również kofeina

Z praktycznego punktu widzenia najbardziej przydatny jest podział bezsenności ze względu na czas trwania objawów.

*Bezsenność przygodna (o czasie trwania do kilku dni) i bezsenność krótkotrwała (o czasie trwania do 4 tygodni) – są najczęściej powodowane reakcją na stres (np. problemy zawodowe, szkolne, rodzinne) lub zmianą trybu życia (np. przeprowadzka, podróż ze zmianą stref czasu). Bezsenność krótkotrwałą mogą wywołać również choroby somatyczne, na przykład infekcje, choroby przebiegające z bólem.

*Bezsenność przewlekła, czyli trwająca powyżej miesiąca, najczęściej jest związana z zaburzeniami psychicznymi (szczególne depresją i zaburzeniami lękowymi), przewlekłymi chorobami somatycznymi (np. zaburzeniami hormonalnymi, przewlekłymi stanami zapalnymi np. reumatoidalnymi, przewlekłymi zespołami bólowymi, chorobami neurologicznymi i narządu ruchu, które uniemożliwiają aktywność fizyczną w ciągu dnia) oraz uzależnieniami, na przykład od alkoholu.

Jak można zapobiegać bezsenności?

Bezsenności można przeciwdziałać przez:

-zwiększanie aktywności fizycznej i poznawczej

-eliminowanie stanów napięć psychicznych oraz unikanie konfliktów

-regularne kładzenie się spać, aby wytworzyć naturalny odruch i rytm biologiczny

-unikanie krótkich drzemek w ciągu dnia

-unikanie w godzinach poprzedzających sen sytuacji oraz bodźców stresowych, np. kontrowersyjnych burzliwych dyskusji, oglądania filmów wywołujących stres; unikanie picia przed snem alkoholu oraz kawy i mocnej herbaty

-łagodzenie napięć oraz stresów preparatami uspokajającymi lub przyjmowanie środków nasennych; należy jednak korzystać z nich sporadycznie i niezbyt późno (nie później niż między godziną 20:00 a 21:00), co zapewni oczekiwany sen w naturalnym okresie nocnym i wygaśnięcie działania leku w godzinach rannych

Bezsenność należy leczyć, ważne jest zatem poznanie jej przyczyn. W celach diagnostycznych lekarz może zlecić szereg mniej lub bardziej skomplikowanych badań, aby móc skierować pacjenta do odpowiedniego specjalisty.

1. Badanie podmiotowe bezsenności.

Gdy trafimy do lekarza, pierwszym, co zrobi, będzie dokładne zebranie wywiadów. Polega to na zadawaniu przez lekarza pytań dotyczących naszego stanu zdrowia, zarówno aktualnego, jak i przebytych chorób. Może zapytać o sytuację rodzinną i w pracy, o stresy, jakie aktualnie i niedawno przeżywaliśmy. No i przede wszystkim zada pytania dotyczące problemu, z którym się zgłaszamy, czyli zapyta o zaburzenia snu.

2. Badanie przedmiotowe bezsenności.

Następnym krokiem badania lekarskiego jest badanie przedmiotowe. To właśnie te czynności najbardziej kojarzą nam się ze słowem „badanie”. Polegają one na oglądaniu, osłuchiwaniu, opukiwaniu i badaniu dotykiem całego ciała.

3. Badania laboratoryjne bezsenności.

Kolejną czynnością lekarską, po badaniu przedmiotowym i podmiotowym, będzie zlecenie odpowiednich badań laboratoryjnych. Panel podstawowych badań – tj. morfologia krwi, badanie ogólne moczu, poziom glukozy na czczo, enzymy wątrobowe (AspAT, ALAT), mocznik, kreatynina, sód, potas, OB, ewentualnie inne – może pozwolić rozpoznać choroby mogące być przyczyną dotykających nas zaburzeń snu. Jeśli chodzi o specjalistyczne badania przeznaczone do diagnostyki zaburzeń snu, są to polisomnografia i aktygrafia.

Polisomnografia polega na rejestrowaniu podczas snu wielu parametrów fizjologicznych. Pozwala ona m.in. na badanie aktywności mózgu za pomocą rejestracji fal mózgowych (badanie EEG) przy zastosowaniu elektrod przyczepionych do głowy. Inne badane parametry to np. aktywność mięśni czy ruchy gałek ocznych, co pozwala określić fazy snu, ich czas trwania oraz jakość snu. Innym badaniem, bardziej dostępnym, lecz mającym mniejszą wartość diagnostyczną, jest aktygrafia. Zgłaszając się na to badanie, otrzymujemy małe urządzenie, które przez cały kolejny dzień będzie rejestrować aktywność naszych mięśni. Pozwala określić takie parametry, jak: średni poziom aktywności w dzień i w godzinach nocnych, szacunkowy średni czas snu, szacunkowa ciągłość snu, liczba przebudzeń w czasie snu, liczba drzemek w czasie dnia, ilość czasu spędzonego aktywnie w czasie dnia, ilość czasu spędzonego nieaktywnie w czasie dnia. Dzięki temu badaniu lekarz jest w stanie obiektywnie określić, jaka jest nasza aktywność, czy przestrzegamy zasady higieny snu.

Jak leczyć bezsenność?

Leczenie przy użyciu terapii poznawczo-behawioralnej stanowi podstawową metodę leczenia bezsenności o charakterze pierwotnym oraz wtórnej bezsenności przewlekłej, która współistnieje z innymi dolegliwościami. Psychoterapia poznawczo–behawioralna jest metodą leczenia zaburzeń psychicznych, trudności emocjonalnych oraz problematycznych zachowań.

Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna bezsenności?

Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności jest terapią ustrukturyzowaną i krótkoterminową. Łączy techniki behawioralne (wywołanie zmiany poprzez modyfikację zachowań, nawyków, bodźców) z technikami poznawczymi (wywołanie zmiany poprzez odkrycie i modyfikację schematów myślenia).

Techniki behawioralne.

Wdrożenie zasad higieny snu może wymagać istotnych zmian w stylu życia. Jest jednym z podstawowych elementów leczących w terapii bezsenności, lecz nie powinno być jedyną formą leczenia. Technika kontroli bodźców opiera się na założeniu, że osoby cierpiące na przewlekłą bezsenność kojarzą łóżko i sypialnię z niewyspaniem oraz lękiem przed bezsennością. Celem zaleceń jest w tym przypadku odwrócenie tego i skojarzenie łóżka/sypialni ze snem i regeneracją. Dlatego pacjent ma kłaść się do łóżka tylko wtedy, gdy jest senny. Nie może w łóżku czytać, używać elektroniki, jeść, omawiać trudnych problemów. Ponadto pacjent ma unikać drzemek w czasie dnia, a rano nie ,,odsypiać” nieprzespanej nocy. Technika ograniczania snu (czasu spędzanego w łóżku) zaczyna się od określenia całkowitego czasu snu (czasu spędzanego w łóżku) na podstawie dzienniczka snu. Następnie pacjent ma wstawać rano o tej samej godzinie (kładąc się do łóżka wieczorem dopiero po wystąpieniu senności), a pora wstawania dostosowywana jest do oszacowanych potrzeb długości snu dla danej osoby, co pozytywnie wpływa na jakość snu (poprzez konsolidację snu).

Techniki relaksacyjne.

Pomagają w obniżeniu napięcia i mogą ułatwiać zasypianie. Psychoedukacja na temat snu i bezsenności dotyczy głównie fizjologii snu i mechanizmów jego regulacji oraz modelu powstawania przewlekłej bezsenności. Rozpoznawanie i zmiana schematów poznawczych w kontekście bezsenności jest ważnym elementem terapii. Pacjenci w trakcie terapii poznają swoje zniekształcenia poznawcze, które wpływają na odbiór rzeczywistości i dokonywane wybory. Przykładowo, często pacjenci obawiają się katastrofalnych skutków bezsenności i cierpienia z tym związanego. Celem jest ocena realności obaw i ich konfrontacja z wiedzą i faktami z życia z pacjenta.

Jakie leki na bezsenność?

Leczenie farmakologiczne obejmuje przede wszystkim przyjmowanie środków nasennych oraz preparatów uspokajających, przeciwdepresyjnych i przeciwpsychotycznych. Warto wypróbować ziele kocimiętki, które ma właściwości relaksujące i odprężające. Ponad to zaleca się stosowanie środków dostępnych w aptece bez recepty, np. melisy lub waleriany. W Polsce preparaty nasenne oraz pochodne benzodiazepiny to jedyne leki zarejestrowane do leczenia farmakologicznego bezsenności. W przypadku bezsenności krótkotrwałej i przygodnej zastosowanie znajdują zolpidem, zopiklon oraz zaleplon.


Przeczytaj również

Alergia

Alergia to nieprawidłowa reakcja na bodźce, które w normalnych warunkach nie są szkodliwe. Układ odpornościowy

Czytaj dalej

Ból stawów

Artralgia (ból stawów) jest to dolegliwość, która dotyczy okolicy stawów i powstaje na skutek nieprawidłowości

Czytaj dalej

Chlamydia

Chlamydiozy to grupa chorób zakaźnych wywołanych przez bakterie z rzędu chlamydiales. Gatunkami chorobotwórczymi dla człowieka

Czytaj dalej

Organizator udzielania świadczeń telemedycznych jest podmiotem leczniczym w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 roku o działalności leczniczej i został wpisany do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą pod numerem: 000000190755