Uzależnienie od nikotyny

Zespół uzależnienia od nikotyny (tytoniu), podobnie jak inne uzależnienia ma charakter przewlekły i nawracający. To oznacza, że raz wykształcona zależność od nikotyny związana jest ze zmianami w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego, czego efektem jest występowanie zespołu abstynencyjnego w sytuacji zaprzestania palenia i dużego ryzyka powrotu do palenia, nawet wiele lat po jego zaprzestaniu.

Nikotyna jest tylko jednym z około 4000 związków obecnych w dymie tytoniowym. Do najgroźniejszych konsekwencji medycznych palenia tytoniu można zaliczyć:

-wzrost ryzyka zachorowania na choroby układu sercowo-naczyniowego (np. zawał mięśnia sercowego, choroba niedokrwienna, udar mózgu)

-zachorowania na nowotwory złośliwe (np. rak płuc, krtani, jamy ustnej i gardła, pęcherza moczowego, miedniczek nerkowych, trzustki, szyjki macicy)

-wystąpienie chorób układu oddechowego (np. przewlekłej choroby płuc)

-wystąpienie niepłodności oraz zaburzeń w przebiegu ciąży (np. poronień, małej wagi urodzeniowej noworodków).

Warto przy tym zaznaczyć, że także bierny kontakt z dymem tytoniowym (tzw. bierne palenie) wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zarówno zachorowalności na choroby układu sercowo-naczyniowego, oddechowego, jak i nowotwory złośliwe. Choroby, takie jak POChP czy rak płuca, występują praktycznie wyłącznie u osób narażonych na kontakt z dymem tytoniowym, dlatego nazywamy je odtytoniowymi. Jednocześnie śmiertelność z ich powodu jest bardzo duża, a to ze względu na skuteczność dostępnych terapii, które często pozwalają jedynie na zatrzymanie lub spowolnienie rozwoju choroby, nie zaś na całkowite wyleczenie.

Kryteria nikotynizmu

Aby rozpoznać uzależnienie od nikotyny, należy spełnić 3 z 6 kryteriów.

  • Głód nikotynowy – bardzo silna potrzeba zapalenia papierosa.
  • Potrzeba coraz większej dawki nikotyny, aby osiągnąć satysfakcję z zapalenia papierosa.
  • Objawy odstawienia nikotyny, czyli drażliwość, osłabienie, senność w przypadku niemożności zapalenia.
  • Zaniedbywanie innych aktywności, nauki czy hobby z powodu palenia.
  • Zwiększanie liczby papierosów bądź częstotliwości palenia bez kontroli nad tym.
  • Palenie mimo świadomości negatywnych konsekwencji zdrowotnych i społecznych.

Nikotynizm – objawy

Palenie tytoniu jest równie silnym uzależnieniem jak uzależnienie od narkotyków. Walka z uzależnieniem jest bardzo trudna i wymaga dużego zaangażowania. Rzucając palenie, trzeba walczyć z takimi objawami, jak:

  • problemy z koncentracją
  • głód nikotynowy
  • bezsenność bądź nadmierna senność
  • lęk
  • rozdrażnienie
  • depresja

Bardzo często wzrasta też apetyt, a co za tym idzie – masa ciała. Można także odczuwać spadki ciśnienia, zwolnienie akcji serca czy objawy ze strony układu pokarmowego.

Korzyści zdrowotne z rzucania palenia:

  • Już po 20 minutach od zgaszenia ostatniego papierosa, puls i ciśnienie krwi wraca do normy
  • Po 24 godzinach płuca zaczną się oczyszczać.
  • Po 3 dniach nikotyna zostaje usunięta z organizmu, intensywniej czuć smaki i zapachy.
  • Po 5 latach abstynencji ryzyko zachorowania na raka płuca, jamy ustnej, krtani, przełyku zmniejszy się o połowę, obniży się też ryzyko wystąpienia udaru mózgu.

Jak rozpocząć leczenie?

Skorzystaj z profesjonalnej pomocy. Możesz ją znaleźć u lekarza rodzinnego, w specjalistycznej poradni lub dzwoniąc do Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym na nr tel. 801 108 108 (czynna jest od pon. do pt. w godz. 11-19). Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym to ogólnopolska, specjalistyczna placówka świadcząca poradnictwo przez telefon dla osób, których dotyczy problem uzależnienia od tytoniu. Działa przy Zakładzie Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii-Instytucie w Warszawie.

W procesie rzucania palenia można zastosować środki farmakologiczne, które służą zmniejszeniu niedogodności związanych z objawami abstynencyjnymi oraz kontrolowaniu „wyciszenia” aktywności receptorów nikotynowych. Do preparatów takich można zaliczyć czystą nikotynę podawaną jako element nikotynowej terapii zastępczej (NTZ). Jej przyjmowanie ogranicza szkodliwość palenia tytoniu i umożliwia stopniowe zaprzestanie dostarczania nikotyny organizmowi. Nikotyna zawarta w preparatach takich jak: gumy, pastylki do ssania, plastry lub inhalatory, pozwala osobom uzależnionym skuteczniej zaprzestać palenia. Takie preparaty pomagają też zmniejszać systematycznie i w sposób zaplanowany ilość nikotyny dostarczanej organizmowi. Dzięki temu wyciszanie receptorów nikotynowych trwa dłużej, a objawy abstynencji nikotynowej są dla pacjenta mniej dotkliwe. Z czasem dawka nikotyny dostarczanej w nikotynowej terapii zastępczej jest coraz mniejsza, aż ostatecznie preparaty te zostają całkowicie odstawione, co jest równoznaczne z zakończeniem procesu leczenia uzależnienia od tytoniu. Istotną przewagą nikotynowej terapii zastępczej nad innymi preparatami medycznymi wykorzystywanymi w leczeniu uzależnienia od nikotyny jest ich dostępność bez recepty oraz łatwość dobrania odpowiedniej dawki i samodzielnego stosowania.

Pozostałe preparaty zarejestrowane w Polsce w celu leczenia osób uzależnionych od tytoniu to dostępne na receptę leki zawierające takie substancje czynne, jak bupropion czy wareniklina; jedynie cytyzyna jest dostępna bez recepty. W ich składzie nie ma nikotyny – są inne substancje chemiczne, które wykazują wysoką zdolność blokowania i wyciszania receptorów nikotynowych, a ponadto mogą ograniczyć pogorszenie nastroju, zwiększyć jakość snu lub zmniejszyć apetyt w trakcie rzucania palenia. Ich dobór i dawkowanie ustala zawsze lekarz.

Jeśli planujesz zastosowanie środków farmakologicznych wspomagających rzucanie palenia, skonsultuj z lekarzem wybór odpowiednich produktów. Dobrze, by taka konsultacja odbyła się minimum tydzień przed wyznaczoną przez Ciebie datą zaprzestania palenia, ponieważ niektóre leki trzeba zacząć brać wcześniej.


Przeczytaj również

Alergia

Alergia to nieprawidłowa reakcja na bodźce, które w normalnych warunkach nie są szkodliwe. Układ odpornościowy

Czytaj dalej

Ból stawów

Artralgia (ból stawów) jest to dolegliwość, która dotyczy okolicy stawów i powstaje na skutek nieprawidłowości

Czytaj dalej

Chlamydia

Chlamydiozy to grupa chorób zakaźnych wywołanych przez bakterie z rzędu chlamydiales. Gatunkami chorobotwórczymi dla człowieka

Czytaj dalej

Organizator udzielania świadczeń telemedycznych jest podmiotem leczniczym w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 roku o działalności leczniczej i został wpisany do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą pod numerem: 000000190755